نقش ارزش های اخلاق توحیدی در اقتصاد
چاپ مطلب

مسایل اقتصادی، ارتباط تنگاتنگ با مفاهیم بنیادی جهان بینی ها و ایدئولوژی ها دارد. گر چه اقتصاددانان بسیار کوشیده اند مسایل اقتصادی را به عنوان علم اقتصاد مجزا از مبانی فلسفی جهان بینی ها و ایدئولوژی ها مطرح کنند، ولی بر خلاف نظر اقتصاددانان، به تدریج به این واقعیت پی برده شده است که جهان بینی و اعتقادات و مفاهیمی که جامعه و افراد به آنها اعتقاد دارند، نقش بسزایی در مسایل اقتصادی دارند. این مفاهیم بنیادی از مشخصه های هر نظام اقتصادی است که در بررسی یک نظام اقتصادی نباید نادیده گرفته شود و نباید مسایل درونی علم اقتصاد، مجزا از این مشخصه دیده شود; بویژه اینکه گاهی تاثیر این مبانی و مفاهیم در مسایل اقتصادی، بیشتر از تاثیر مکانیسم های اقتصادی و قضایای علم اقتصاد و روابط علت و معلولی اقتصادی است.
اقتصاد در کشور ما مبتنی بر جهان بینی توحیدی است. در جهان بینی توحیدی، هدف ارزش های اعتقادی و اخلاقی در گام نخست، بازسازی و تکامل روحی انسان و تهذیب نفس اوست. به طور کلی، رسالت اساسی آموزه های دینی، تبیین دانشها و راهکارهایی برای هدایت و سعادت انسان است که دانش، اندیشه و تجربه بشری به تنهایی بدان دست نمی یابد. با این حال، همان گونه که ضدارزشها مانع پیشرفت و عامل رکود اقتصادی است، باورها و ارزشهای مبتنی بر جهان بینی دینی که در اثر آمیختگی با اندیشه های نادرست بشری دستخوش انحراف و تحریف نشده باشند، تاثیر تعیین کننده ای بر پیشرفت اقتصادی جوامع دارد. البته باید توجه داشت که اعتقاد به تاثیر ارزشهای معنوی و اخلاقی بر رشد اقتصادی، هرگز به معنای نفی یا تضعیف نقش اسباب مادی نیست; بلکه مقصود این است که در کنار عناصر مادی همچون سرمایه، تکنولوژی و نیروی کار ماهر، عوامل معنوی مانند اعتقادات دینی صحیح و اخلاق و اعمال نیک نیز در رشد اقتصادی موثر است.
خیلی از بحث های اقتصادی مبتنی بر تحلیل های اعتقادی یا به اصطلاح مبتنی بر یک سلسله پیش فرض های اعتقادی است. مثلا وقتی انسان اقتصادی را تعریف می کنند، انسان را دارای مفهوم مشخصی از سود، زیان و مسایل دیگر فرض می کنند و بعد تحقیقات اقتصادی فراوانی را بر اساس این پیش فرض ها که صرفا مربوط به جهان بینی یک مکتب در مورد انسان است، پی ریزی می کنند. حقیقت آن است که نمی توان مسایل اقتصادی را مجزا از مبانی فلسفی دانست و برای اعتقادات نقشی در مسایل اقتصادی و حتی مکانیسم های اقتصادی قایل نشد. تمام مسایل اقتصادی تحت تاثیر مفاهیم بنیادی اعتقادات و ایدئولوژی ها قرار دارد.
براساس آنچه ذکر شد، جایگاه مشخصات فلسفی یا مقدمات بنیادی اقتصاد توحیدی روشن می شود. ضرورتا هر اقتصادی، نیاز به شاخص های بنیادی و فلسفی دارد و متکی بر مبانی فلسفی است. حتی اقتصادهایی که سعی می کنند خودشان را مجزا از ایدئولوژی ها مطرح کنند، اقتصادهای نظام سرمایه داری آنها هم مبتنی بر یک سلسله مفاهیم بنیادی است که به عنوان پیش فرض های مسلم پذیرفته شده است. مفاهیم بنیادی حتی در تحقیق های اقتصادی که سعی می شود به صورت هندسه اقتصاد و علم اقتصاد و مجزا از مبانی فلسفی مطرح شود، نیز مستتر است. البته این سخن بدان معنا نیست که تحقیق های علمی اقتصادی که آنان مطرح می کنند، تحقیق علمی نباشد; خود آن تحقیق علمی است، ولی متکی بر مفاهیم و پیش فرض های فلسفی و جهان بینی هایی است و این مفاهیم بنیادی در عملکرد و صحت و سقم آن نظریه علمی موثرند.
بر این اساس، این مفاهیم بنیادی از مشخصه های هر نظام اقتصادی است که در بررسی یک نظام اقتصادی نباید نادیده گرفته شود; و نباید مسایل درونی علم اقتصاد، مجزا از این مشخصه دیده شود. مشخصات فلسفی یا مفاهیم بنیادی اقتصاد توحیدی، یک بحث مجزا از مفاهیم اقتصادی نیست، بلکه یکی از ارکان مشخصه های نظام اقتصادی توحیدی و هر نظام اقتصادی دیگری است. در ریشه های فلسفی یا مفاهیم بنیادی اقتصاد توحیدی، سه مشخصه اصلی وجود دارد:
1) اقتصاد توحیدی، مبتنی بر جهان بینی توحیدی است.
2) اقتصاد، بخشی از قلمرو اختیار و حرکت انسان ها در جامعه و تاریخ است; یعنی اقتصاد در خدمت انسان است نه انسان در خدمت اقتصاد.
3) اقتصاد توحیدی در عین واقع گرایی، برخوردار از ارزش های معنوی و ضوابط اخلاقی است. البته شاید مشخصات فلسفی اقتصاد توحیدی منحصر در این سه مشخصه نباشد و ممکن است با تامل، مشخصه های دیگری از این نوع را شناسایی کرد.
درباره مشخصه اول، باید گفت: اعتقادات یک مومن موحد و اصول عقاید منشعب از توحید و به عبارتی جهان بینی توحیدی او، اثرات فوق العاده ای بر مسایل اقتصادی دارد و حیات اقتصادی انسان ها و جامعه توحیدی را تحت تاثیر قرار می دهد. اعتقاد به توحید و اصول منشعب از توحید، نقش اقتصادی دارد و به نظام اقتصادی پوشش توحیدی می دهد و آن را در این مسیر به حرکت در می آورد. انسان وقتی معتقد به خدا و توحید و مسوولیت در برابر خالق و خلق شود، قهرا برنامه زندگی او عوض خواهد شد. ثاثیر این اعتقاد در فعالیت های اقتصادی و کیفیت به دست آوردن ثروت و مصرف آن، در مقوله عدالت اجتماعی، بسیار آشکار است. مباحث عدالت اجتماعی و بیمه های اجتماعی و انفاق، همه بر این اصل قرار می گیرد. در اینجا به چند نمونه از این تاثیرها اشاره می کنیم: مثلا براساس جهان بینی توحیدی، انسان در برابر خدا و جامعه انسانی مسوولیت دارد. انسانی که خود را در برابر خدا مسوول بداند، در تمام فعالیت های اقتصادی، تولیدی، توزیعی و مصرفی خویش به این مسوولیت توجه دارد و آنها را براساس این مسوولیت تنظیم می کند.
در جهان بینی توحیدی، یکی از اصول منشعب از توحید، ایمان به معاد و حیات اخروی است; ایمان به جهانی دیگر که از این جهان پربارتر و والاتر است، و جهان ابدی است. این ایمان در بسیاری از مسایل و مشکلات اجتماعی و تنظیم روابط و مناسبات اقتصادی، نقش بسیار اساسی و حایز اهمیت دارد. ایمان به زندگی دیگر و جهان دیگر که یکی از اصول اعتقادات توحیدی است، سبب می شود معنی سود، زیان، مطلوب، خسارت، تجارت و بسیاری از این دست نزد انسان عوض شود و مصادیق آنها گسترش پیدا کند. دیگر برای چنین انسانی فقط سود و زیان در این دنیا مهم نیست، چون جهان دیگری را بعد از این جهان می بیند و به آن معتقد است. یقین دارد که آنچه را که در این جهان بدهد، چندین برابر آن را در جهان دیگر به دست می آورد.
همچنین مطلوبیت ها نیز در جهان بینی توحیدی عوض می شود. مطلوبیت ها در یک جامعه مومن، در مطلوبیت هایی همچون رونق بازار کسب و کار یا سود بیشتر خلاصه نمی شود. مطلوبیت، مصادیق معنوی یا ارزنده تری پیدا می کند که همه مبتنی بر اعتقاد به جهان دیگر است; مصادیقی از قبیل کار در فضای سالم اخلاقی، و در خدمت همنوع و خلق خدا بودن.



تاریخ یادداشت: 1396/02/20
کلمات کلیدی: اقتصاد اخلاق توحیدی 



پرتالهای سازمان امور مالیاتی کشور

اداره کل امور مالیاتی آذربایجان شرقی
اداره کل امور مالیاتی آذربایجان غربی
اداره کل امور مالیاتی اردبیل
اداره کل امور مالیاتی اصفهان
اداره کل امور مالیاتی البرز
اداره کل امور مالیاتی ایلام
اداره کل امور مالیاتی بوشهر
اداره کل امور مالیاتی چهارمحال و بختیاری
اداره کل امور مالیاتی خراسان جنوبی
اداره کل امور مالیاتی خراسان رضوی
اداره کل امور مالیاتی خراسان شمالی
اداره کل امور مالیاتی خوزستان
اداره کل امور مالیاتی زنجان
اداره کل امور مالیاتی سمنان
اداره کل امور مالیاتی سیستان و بلوچستان
اداره کل امور مالیاتی فارس
اداره کل امور مالیاتی قزوین
اداره کل امور مالیاتی قم
اداره کل امور مالیاتی گلستان
اداره کل امور مالیاتی گیلان
اداره کل امور مالیاتی لرستان
اداره کل امور مالیاتی مازندران
اداره کل امور مالیاتی مرکزی
اداره کل امور مالیاتی هرمزگان
اداره کل امور مالیاتی همدان
اداره کل امور مالیاتی کردستان
اداره کل امور مالیاتی کرمان
اداره کل امور مالیاتی کرمانشاه
اداره کل امور مالیاتی کهکیلویه و بویر احمد
اداره کل امور مالیاتی یزد
امور مالیاتی شهر و استان تهران
ایثارگران
بسیج سازمان امور مالیاتی کشور
حراست
خدمات مودیان
دادستانی انتظامی
دفتر آموزش
دفتر پژوهش
دفتر حقوقی
دفتر هیات تشخیص صلاحیت مشاوران رسمی مالیاتی
روابط عمومی سازمان امور مالیاتی کشور
مرکز فناوری اطلاعات
لیست اول پایین صفحات

دفتر آموزش
دادستانی انتظامی مالیاتی
دفتر خدمات مودیان
دفتر حقوقی
هیأت تشخیص صلاحیت مشاوران رسمی مالیاتی
امور ایثارگران