نگاهی اجمالی به جرم انگاری مالیاتی
چاپ مطلب

جرم‌انگاری فرایندی است که به موجب آن قانون گذار فعل یا ترک فعلی را ممنوع و برای آن ضمانت اجرایی کیفری وضع می‌کند; جرم‎انگاری مالیاتی امری مثبت، سازنده و در عین‌حال بازدارنده است که در نظام‌های مالیاتی اکثر کشورها به کار گرفته می‌شود; یکی از مهمترین تحولات ایجادشده در اصلاحیه قانون مالیات‎های مستقیم (ق.م.م) مصوب 31 تیر 1394 جرم‎انگاری فرار مالیاتی است; هرگونه تلاش قانونی یا غیرقانونی برای عدم پرداخت یا کمتر پرداخت کردن مالیات، فرار مالیاتی نامیده می‌شود.
همه ما بارها در اخبار خوانده و شنیده ایم که فلان ورزشکار یا بازیگر سرشناس خارجی به اتهام تخلفات مالیاتی به زندان و یا جریمه مالی سنگین محکوم شده است. صدور احکامی از این دست بدان دلیل است که در اکثر کشورهای جهان-بویژه در کشورهایی که صاحب نظام های اقتصادی پیشرفته هستند- فرار مالیاتی جرمی سنگین و نابخشودنی تلقی می شود و برای پیشگیری از عواقب و پیامدهای زیان بار آن که گریبانگیر همه اعضای جامعه می شود، مجازات های سفت و سختی اندیشیده شده است.
با نگاهی اجمالی به مجازات های پیش ‏بینی شده برای تخلفات و جرایم مالیاتی در کشورهای جهان می توان بدین مهم پی برد که فرار مالیاتی چه عواقب ویرانگری برای توسعه و اقتصاد یک کشور به همراه دارد. در این کشورها متخلفان و مجرمان مالیاتی برحسب نوع و میزان جدیت تخلفی که انجام داده‏اند مجازات می‏ شوند. مثلا در بریتانیا اگر تخلف صورت گرفته سهوی و یا به خاطر تفسیر اشتباه مودی از قانون باشد، معمولا جریمه و مجازات شامل حال متخلف نخواهد شد. اما اگر مودی از سر سهل انگاری و بی دقتی بخشی از اظهارنامه را پر نکند و یا بخشی از درآمد خود را گزارش نکند با جریمه ای معادل حداکثر 30 درصد مالیات متعلقه روبرو خواهد بود. اگر دادگاه تشخیص دهد مودی عامدانه بخشی از اطلاعات یا درآمد خود را مخفی کرده است این جریمه به 70 درصد خواهد رسید. تخلفات جدی تر مثل امحای عامدانه اسناد مالی، داشتن حساب های مخفیانه و یا تنظیم قراردادها و فاکتورهای صوری و جعلی با هدف فرار مالیاتی نیز جریمه ای معادل 200 درصد مالیات متعلقه را در پی خواهد داشت. جرایم سنگین تر نیز مجازات های کیفری شدیدتری از جمله زندان را در پی خواهد داشت.
در آمریکا نیز هر کس عامدانه از پرداخت مالیات سر باز زند علاوه بر سایر جریمه های پیش بینی شده در قانون ممکن است به حداکثر 5 سال زندان و جریمه سنگین (250 هزار دلار برای اشخاص حقیقی و 500 هزار دلار برای اشخاص حقوقی) و یا هردو بعلاوه پرداخت هزینه دادخواهی محکوم شود. قانون آمریکا درباره تخلف کسانی که مسئول اخذ و جمع‏ آوری مالیات هستند، حکم مشابهی داده است. تخلف در ارائه اظهارنامه و نگهداری اسناد و دفاتر قانونی در آمریکا نیز حداکثر یک سال زندان یا جریمه (100 هزار دلار برای اشخاص حقیقی و 200 هزار دلار برای اشخاص حقوقی) یا هردو بعلاوه پرداخت هزینه دادخواهی را به دنبال خواهد داشت. مودیانی هم که به ارائه اطلاعات غلط در اظهارنامه ها و گزارشات متهم شوند با حداکثر 3 سال زندان یا جریمه (250 هزار دلار برای اشخاص حقیقی و 500 هزار دلار برای اشخاص حقوقی) یا هر دو بعلاوه پرداخت هزینه دادخواهی روبرو خواهند شد. ایجاد اختلال در فعالیت ها و تحقیقات ماموران مالیاتی، از طریق توسل به روش هایی مثل ارتشا، تهدید یا غیره با حداکثر سه سال زندان و جریمه (250 هزار دلار برای اشخاص حقیقی و 500 هزار دلار برای اشخاص حقوقی) قابل مجازات است.
به همین نحو، بررسی قوانین مالیاتی در سایر کشورهای جهان نشان می دهد در همه جهان با مجازات های کم و بیش مشابهی با فرار مالیاتی به مبارزه برخاسته اند و می‏ کوشند با جرم انگاشتن تخلفات مالیاتی از بروز این نوع جرایم و آثار سوء آن بکاهند.
در ایران نیز به موازات افزایش آگاهی ها از نقش سازنده مالیات در سال های اخیر، نگاه ها به پدیده تخلفات مالیاتی تغییر کرده است. تا پیش از این، تخلفات مالیاتی حداکثر با محروم کردن متخلفان از معافیت های مالیاتی و یا اعمال برخی جرایم مجازات می شد، اما قانونگذار از سال 1394 رویکرد انضباط‏ بخش و سخت گیرانه تری را در این زمینه در پیش گرفته است. در سال 1394 قانون مالیات های مستقیم دستخوش اصلاحات و دگرگونی های جدی تری قرار گرفت که یکی از مهمترین این دگرگونی ها همانا جرم انگاشتن تخلفات مالیاتی و پیش بینی مجازات های کیفری برای این نوع تخلفات بود. الحاق بندی جدید به قانون مالیات‏های مستقیم تحت عنوان ماده 274 از جمله این تغییرات است. قانونگذار در این ماده، مصادیق جرم مالیاتی را به دقت تعریف کرده و مرتکبان این جرایم را به تحمل مجازات‏های درجه شش (مندرج در قانون مجازات اسلامی) محکوم کرده است. مصادیق جرم مالیاتی از نظر قانونگذار عبارتند از:
- تنظیم دفاتر، اسناد و مدارک خلاف واقع و استناد به آن
- اختفای فعالیت اقتصادی و کتمال درآمد حاصل از آن
- ممانعت از دسترسی ماموران مالیاتی به اطلاعات مالیاتی و اقتصادی خود یا اشخاص ثالث در اجرای ماده 181 این قانون و امتناع از انجام تکالیف قانونی مبنی بر ارسال اطلاعات مالی موضوع مواد 169 و 1699 مکرر به سازمان امور مالیاتی کشور و واردن کردن زیان به دولت با این اقدام
- عدم انجام تکالیف قانونی مربوط به مالیات‏های مستقیم و مالیات بر ارزش افزوده در رابطه با وصول یا کسر مالیات مودیان و ایصال آن به سازمان امور مالیاتی در مواعد قانونی تعیین ‏شده
- تنظیم معاملات و قراردادهای خود با نام دیگران، یا معاملات و قراردادهای مودیان دیگر به نام خود برخلاف واقع
- خودداری از انجام تکالیف قانونی در خصوص تنظیم و تسلیم اظهارنامه مالیاتی حاوی اطلاعات درآمدی و هزینه‏ای در سه سال متوالی
- استفاده از کارت بازرگانی اشخاص دیگر به منظور فرار مالیاتی
منظور از مجازات درجه 6 یکی از مجازات های هشت گانه پیش بینی شده در قانون مجازات اسلامی است. این مجازات ها عبارتند از:
- حبس شش ماه تا دو سال،
- جزای نقدی بیش از 20 میلیون تا هشتاد میلیون ریال،
- شلاق از سی و یک تا هفتاد و چهار ضربه
- محرومیت از حقوق اجتماعی از شش ماه تا پنج سال
- انتشار حکم قطعی در رسانه ها
- ممنوعیت از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال
- ممنوعیت از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال
- ممنوعیت از اصدار برخی اسناد تجاری توسط اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال
قانونگذار در یکی تبصره ‏‏های ذیل این ماده تاکید کرده است که اعمال مجازات‏ های تصریح شده نافی اعمال محرومیت‏ های مندرج در قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد (مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام در 1390) نخواهد بود. بر اساس تبصره دوم هم، اعلام جرایم و اقامه دعوی علیه مرتکبان جرایم مزبور نزد مراجع قضایی از طریق دادستانی انتظامی مالیاتی و سایر مراجع قانونی صورت می‏ پذیرد.


تاریخ یادداشت: 1396/08/23
کلمات کلیدی: جرم انگاری مالیاتی 

پرتالهای سازمان امور مالیاتی کشور

اداره کل امور مالیاتی آذربایجان شرقی
اداره کل امور مالیاتی آذربایجان غربی
اداره کل امور مالیاتی اردبیل
اداره کل امور مالیاتی اصفهان
اداره کل امور مالیاتی البرز
اداره کل امور مالیاتی ایلام
اداره کل امور مالیاتی بوشهر
اداره کل امور مالیاتی چهارمحال و بختیاری
اداره کل امور مالیاتی خراسان جنوبی
اداره کل امور مالیاتی خراسان رضوی
اداره کل امور مالیاتی خراسان شمالی
اداره کل امور مالیاتی خوزستان
اداره کل امور مالیاتی زنجان
اداره کل امور مالیاتی سمنان
اداره کل امور مالیاتی سیستان و بلوچستان
اداره کل امور مالیاتی فارس
اداره کل امور مالیاتی قزوین
اداره کل امور مالیاتی قم
اداره کل امور مالیاتی گلستان
اداره کل امور مالیاتی گیلان
اداره کل امور مالیاتی لرستان
اداره کل امور مالیاتی مازندران
اداره کل امور مالیاتی مرکزی
اداره کل امور مالیاتی هرمزگان
اداره کل امور مالیاتی همدان
اداره کل امور مالیاتی کردستان
اداره کل امور مالیاتی کرمان
اداره کل امور مالیاتی کرمانشاه
اداره کل امور مالیاتی کهکیلویه و بویر احمد
اداره کل امور مالیاتی یزد
امور مالیاتی شهر و استان تهران
ایثارگران
بسیج سازمان امور مالیاتی کشور
حراست
خدمات مودیان
دادستانی انتظامی
دفتر آموزش
دفتر پژوهش
دفتر حقوقی
دفتر هیات تشخیص صلاحیت مشاوران رسمی مالیاتی
روابط عمومی سازمان امور مالیاتی کشور
مرکز فناوری اطلاعات
مزایده ها و مناقصه ها
لیست اول پایین صفحات

سامانه عملیات الکترونیکی مالیاتهای مستقیم
سامانه مالیات بر ارزش افزوده
دادستانی انتظامی مالیاتی
دفتر مرکزی حراست
دفتر آموزش
دفتر خدمات مودیان
لیست دوم پایین صفحات

دفتر ایثارگران
دفتر حقوقی
هیات تشخیص صلاحیت مشاوران رسمی مالیاتی